Tìm trong An toàn Môi trường:
Kĩ năng

TIÊU CHUẨN TRONG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

MÔI TRƯỜNG > KĨ NĂNG SINH VIÊN > Kĩ năng học tập ở đại học > Nghiên cứu khoa học > Tiêu chuẩn trong NCKH

Các yêu cầu trong nghiên cứu khoa học

  • Đảm bảo tính khoa học,
  • Tôn trọng sự thật khách quan,
  • Tôn trọng quyền tác giả.

Đảm bảo tính khoa học

Trung thực :: honesty.  nhà khoa học đi đến kết luận dựa vào bằng chứng thực nghiệm và suy luận logic; Nhà khoa học thật khi làm thí nghiệm phải ghi lại những dữ liệu một cách trung thực, không được sửa dữ liệu thật cho dù là dữ liệu không phù hợp với giả thuyết (ngay cả khi phương tiện đo lường có vấn đề, cũng không được sửa số liệu).  Ngược lại, giới khoa học dỏm thì sẵn sàng sửa dữ liệu cho phù hợp với niềm tin của mình.  Sửa đổi dữ liệu thật là một trọng tội trong khoa học, và hình phạt thường rất nặng. (Nguyễn Văn Tuấn, 2010)

Người làm khoa học rất nghiêm túc trong việc đảm bảo tính trung thực. Ngô Bảo Châu nhập quốc tịch Pháp từ tháng 2 năm 2010 khi anh cảm giác sẽ giành giải thưởng Fields vì anh muốn toán học Pháp cũng được ghi nhận thành công này. (Ngọc Sơn, 2010)

Chính xác :: accuracy.  Khoa học thực nghiệm dựa vào cân đo đong đếm.  Mà, cân đo đong đếm thì đòi hỏi phải chính xác.  Khái niệm chính xác đề cập đến hệ thống đo lường cho ra kết quả đúng (hay càng gần đúng càng tốt) với giá trị thật.  Chẳng hạn như đo chiều cao, phương tiện đo nào phản ảnh đúng chiều cao thật của một cá nhân thì phương tiện đó được xem là chính xác.  Một khía cạnh khác của đo lường là độ tin cậy hay reliability, đề cập đến mức độ nhất quán của nhiều lần đo lường.  Nếu một máy DXA chiều cao của một cá nhân nhiều lần mà cho ra kết quả giống nhau thì đó chính là độ tin cậy. (Nguyễn Văn Tuấn, 2010)

Trong khoa học xã hội như sử học, tôi nghĩ khái niệm chính xác hay accuracy đề cập đến sự thật hay truth, còn reliability chính là mức độ chi tiết của câu trả lời cho sự việc.  Chẳng hạn như câu chuyện Lê Văn Tám được báo chí trước đây nhắc đến nhiều lần như là một thiếu niên anh hùng vì dám tự đốt mình để tiêu hủy kho nhiên liệu của địch, thì sự thật ở đây là tự đốt mình, và tính accuracy là câu chuyện có phản ảnh sự thật hay không, và độ tin cậy hay precision là những tình tiết chung quanh câu chuyện. (Nguyễn Văn Tuấn, 2010)

Thật ra, trong khoa học còn có một khái niệm quan trọng khác, gọi là tính hợp lí:: validity. Có hai loại tính hợp lí: hợp lí nội tại (internal validity) và hợp lí ngoại tại (external validity).  Nói như thế cũng quá đơn giản, vì trong thực tế khoa học xã hội phân biệt cả chục tính hợp lí, nhưng tôi không bàn ở đây.  Nói ngắn gọn, hợp lí nội tại đề cập đến một phát hiện phải đặt trong bối cảnh tri thức hiện hành để đi đến một kết luận về nhân quả. Chẳng hạn như nếu tôi nói nữ mang guốc cao hay bị gãy xương thì phát hiện đó cần phải đặt trong bối cảnh sinh học, và câu hỏi đặt ra là có lí do sinh học nào làm cho người phụ nữ mang guốc cao gót bị gãy xương; nếu không thì phát hiện đó chưa đáp ứng tiêu chuẩn hợp lí nội tại.

Tôi nghĩ trong khoa học xã hội, một phát hiện hay "sự kiện" được ghi lại mà không đặt trong bối cảnh khả dĩ thì tính hợp lí nội tại cũng có vấn đề.  Hợp lí nội tại có ý nghĩa quan trọng trong qui trình nghiên cứu.  Nếu tiêu chuẩn chính xác và tin cậy được duy trì thì tính hợp lí nội tại cũng được duy trì một phần lớn.

(Nguyễn Văn Tuấn, 2010)

Thông thường các thực nghiệm trong một công trình nghiên cứu khoa học sẽ được kiểm chứng bởi các phòng thí nghiệm khác để xác nhận kết quả nghiên cứu.

Ngày 22/9, các nhà khoa học thuộc Trung tâm Nghiên cứu nguyên tử châu Âu (CERNđã gây chấn động làng vật lý thế giới khi công bố họ đã phát hiện hạt phân tử neutrino có khả năng di chuyển nhanh hơn vận tốc ánh sáng. Các nhà khoa học CERN đã dành ba năm nghiên cứu và thêm sáu tháng để “kiểm tra, thử nghiệm, kiểm tra lại mọi thứ” trước khi công bố thông tin. "chúng ta cần có một cuộc thí nghiệm độc lập khác để kiểm chứng kết quả này” - nhà vật lý học lý thuyết John Ellis thuộc CERN khẳng định. thí nghiệm của CERN sẽ sớm được tái lập tại phòng nghiên cứu của T2K. Các nhà khoa học Femilab cũng sẽ thực hiện các thí nghiệm tương tự trong vòng sáu tháng tới. (Sơn Hà, 2011)

Đầu năm 2008, GS Ngô Bảo Châu công bố một chứng minh hoàn chỉnh cho bổ đề cơ bản chương trình Langland trong trường hợp tổng quát cho các đại số Lie trong báo cáo dài 188 trang. Các nhà toán học đầu đàn phải mất hơn một năm để kiểm chứng các chi tiết của nó (Hồng Hạnh, 2010). Sau đó, thế giới mới công nhận công trình của GS Châu và ông được nhận giải thưởng Field 2011 của tại Hội nghị toán học thế giới ở Ấn Độ.

Tôn trọng sự thật khách quan

Khách quan :: unbiasednessBias là một khái niệm trong khoa học thống kê, đề cập đến một độ khác biệt về giá trị ước lượng [của một mô hình thống kê] và giá trị kì vọng của một biến số.  Nếu độ khác biệt bằng 0, thì mô hình thống kê được xem là unbiased, mặt khác, nếu độ khác biệt cao hay thấp hơn 0 thì mô hình có vấn đề biased.  Khái niệm khách quan cũng rất quan trọng trong khoa học xã hội.  Lấy ví dụ nhà nghiên cứu muốn tìm hiểu xem có bao nhiêu người Việt Nam đồng ý với dự án khai thác bauxite ở Tây Nguyên, và giả dụ như có 10% người đồng ý với dự án.  Thay vì lấy mẫu ngẫu nhiên trong cộng đồng, nhà nghiên cứu chọn 800 đại biểu Quốc hội và kết quả cho thấy có 50% đồng ý với dự án, thì con số 50% này là biased, không khách quan, không mang tính đại diện cho cộng đồng. (Nguyễn Văn Tuấn, 2010)

Tôn trọng quyền tác giả

Tôn trọng quyền tác giả nghĩa là phải áp dụng quy tắc trích dẫn tham khảo khi sử dụng thông tin khoa học của người khác trong bài viết của mình

Tài liệu tham khảo

  1. Hồng Hạnh. 2010. "Công trình của GS Ngô Bảo Châu là một kỳ tích": http://dantri.com.vn/c25/s25-367323/Cong-trinh-cua-GS-go-Bao-Chau-la-mot-ky-tich.htm
  2. Ngọc Sơn. 2010. Ngô Bảo Châu thích sống lặng lẽ: http://www.vnexpress.net/GL/Khoa-hoc/2010/09/3BA2023C/
  3. Sơn Hà. 2011. Einstein có thể đã sai? http://tuoitre.vn//Giao-duc/Khoa-hoc/457247/Einstein-co-the-da-sai.html
  4. Nguyễn VănTuấn. 2010. Sử học và khoa học. Lần sửa cuối : ngày 16/07/2007. <http://nguyenvantuan.net/science/4-science/1262-su-hoc-va-khoa-hoc->. Nguồn: Nguyễn Văn Tuấn, Tạp chí Tia sáng.

Đạo đức trong nghiên cứu khoa học

Nghiên cứu khoa học là một chu trình vòng tròn, bắt đầu từ đặt câu hỏi, phát biểu giả thuyết, tiến hành thí nghiệm, và công bố kết quả. Kết quả có thể dẫn đến câu hỏi và giả thuyết mới. Khía cạnh đạo đức đều hiện diện trong mỗi bước trong chu trình nghiên cứu khoa học. Một trong những tiêu chuẩn để đánh giá một câu hỏi nghiên cứu là đạo đức; một câu hỏi không đáp ứng tiêu chuẩn đạo đức không thể xem là câu hỏi tốt. Trong qui trình làm thí nghiệm hay thu thập dữ liệu, những tiêu chuẩn đạo đức khoa học đòi hỏi nhà nghiên cứu phải tuân thủ theo các nguyên tắc như tôn trọng quyền của đối tượng tham gia nghiên cứu và trung thực (không được nguỵ tạo hoặc thay đổi dữ liệu). Trong giai đoạn công bố kết quả nghiên cứu, qui định đạo đức đòi hỏi nhà nghiên cứu phải báo cáo đầy đủ và chính xác dữ liệu thu thập được, và phải tôn trọng các tiêu chuẩn về đứng tên tác giả bài báo khoa học. Những chuẩn mực đạo đức khoa học vừa nêu là nguyên tố quan trọng cho sự tồn tại của khoa học và văn hoá khoa học.

Tuy nhiên, trong thực tế vẫn xảy ra nhiều trường hợp vi phạm đạo đức khoa học. Những vi phạm đạo đức trong khoa học thường là nguỵ tạo dữ liệu, thay đổi dữ liệu cho phù hợp với giả thuyết của nhà khoa học, tra tấn dữ liệu, báo cáo một cách chọn lọc, đạo văn, trích dẫn thiếu trung thực, công bố bài báo theo dạng “cắt nem” (salami publication), v.v. Một trường hợp vi phạm đạo đức khoa học nghiêm trọng nhất mới được tiết lộ vào tháng Tư năm nay: đó là trường hợp một nhà nghiên cứu Nhật nguỵ tạo dữ liệu và làm nghiên cứu không có sự ưng thuận của bệnh nhân. Hệ quả là nhà khoa học này có thể bị yêu cầu rút lại 123 bài báo khoa học, một con số kỉ lục trong lịch sử khoa học. Không ai biết có bao nhiêu nhà khoa học vi phạm những tiêu chuẩn đạo đức, nhưng vài nghiên cứu gần đây cho thấy con số có thể lên đến 30%. Những vi phạm đạo đức khoa học cũng thỉnh thoảng xảy ra ở Việt Nam, dù trong thực tế, số người vi phạm có lẽ nhiều hơn so với những gì được giới truyền thông tiết lộ.

(Nguyễn Văn Tuấn, 2012)

Các quy ước về đạo đức khoa học

Người làm nghiên cứu khoa học phải có đạo đức được đánh giá theo các tiêu chuẩn gồm

  • thành thật tri thức,
  • cởi mở và công khai,
  • ghi nhận đóng góp của đồng nghiệp một cách thích hợp, và
  • có trách nhiệm trước công chúng và xã hội.

(Nguyễn Văn Tuấn, 2010)

Tài liệu tham khảo

  1. Nguyễn VănTuấn. 2007. Đạo văn trong nghiên cứu. Lần sửa cuối : ngày 16/07/2007. <http://www.thuvienkhoahoc.com/tusach/Đạo_văn_trong_nghiên_cứu>. Nguồn: Nguyễn Văn Tuấn, Tạp chí Tia sáng.
  2. Nguyễn VănTuấn. 2012. Đạo đức trong nghiên cứu khoa học. <http://nguyenvantuan.net/science/4-science/1489-dao-duc-trong-nghien-cuu-khoa-hoc->

Vi phạm tiêu chuẩn nghiên cứu khoa học

 

Tài liệu tham khảo

© Trần Minh Hải. An toàn Môi trường :: http://envisafety.com.

Cập nhật nội dung: 21/05/2010.

[ Quay lại ] [ Đầu trang ] [ Tải lên mạng: Samedi, 12 Novembre, 2016 11:33 PM ]